Manon de Jong van de Universiteit van Roskilde en docent bij de Leergang Burgerberaad, Participatie en Dialoog zou dat zeker onderschrijven. Zij geeft een inkijkje onder de motorkap van het burgerberaad vanuit het perspectief van de organisatiepsychologie. In 2013 promoveerde zij op haar ervaringen met het allereerste burgerberaad wereldwijd: het Burgerforum Kiesstelsel uit 2006.
In de Leergang Burgerberaad, Participatie en Dialoog besteden we de helft van de tijd hier, bij de aandrijving: dat wat er in het burgerberaad gebeurt met de deelnemers. Drie gastdocenten delen om de beurt vanuit een eigen perspectief wat het deelnemen aan een burgerberaad opwerkt bij deelnemers en wat dit voor hen betekent. Een burgerberaad draait net als andere groepsbijeenkomsten, niet alleen om de opbrengst of uitkomst, maar is ook een plek voor het maken van verbindingen tussen mensen en het geven van betekenis aan de dingen die je in het dagelijkse leven overkomen. Er vinden sociale interacties plaats die zich laten beschrijven in patronen.
Denk bijvoorbeeld aan ongeschreven regels, of onbedoelde systeemaspecten; die patronen spelen een rol in alle soorten bijeenkomsten, en dus ook bij burgerberaden en kunnen het werk van de groep bevorderen of tegenwerken. Het bestuderen van dit soort patronen is het werk van Manon de Jongh, assistent professor aan de universiteit van Roskilde en gepromoveerd in de organisatiepsychologie met een proefschrift over het eerste Burgerberaad in Nederland, het Burgerforum Kiesstelsel in 2006. Haar lesdag in onze leergang is een introductie in groepsdenken en het werken met grote groepen (‘Large Group Interventions – LGI’s) en behandelt de vraag: Wat gebeurt er typisch groepsdynamisch in een grote groep en wat doe je of doe je juist niet om ervoor te zorgen dat elk individu tot z’n recht komt?
Manon over de onderliggende principes:
Large Group Interventions (LGI) zijn veranderingsmethodologieën die een groot aantal belanghebbenden samenbrengen om complexe kwesties aan te pakken en organisatorische veranderingen te faciliteren.
Het gedachtengoed van LGI is dat transformatieve verandering ontstaat als het hele systeem aanwezig is (‘the whole system in the room’). Het ‘hele systeem’ is een duidelijk omschreven dwarsdoorsnede van alle stemmen van stakeholders, die is ontworpen om ervoor te zorgen dat verschillende perspectieven worden gehoord en geïntegreerd en nieuwe inzichten kunnen ontstaan. LGI zijn ontwikkeld door inzichten vanuit de sociale psychologie, psychoanalytische theorie en systeemtheorie te combineren en toe te passen op organisaties.
Voor het organiseren en faciliteren van LGI’s kun je verschillende benaderingen hanteren, die elk tot een eigen dynamiek leiden.
Zo is er de school van Marvin Weisbord en Sandra Janoff die tien principes[1]om effectief om te gaan met grote groepen en die zij uitgebreid toepasten in de methodiek van de Future search:
- Zorg dat ‘het hele systeem’ aanwezig is
- Controleer wat je kunt, laat los wat je niet kunt
- Verken het hele beeld
- Laat mensen verantwoordelijkheid nemen
- Zoek naar ‘common ground’
- Beheers de kunst van het onderverdelen in subgroepen
- Word vrienden met angst
- Wen aan projecties
- Wees een betrouwbare autoriteit
- Leer nee te zeggen als je wilt dat je ja iets betekent
Een andere benadering van LSI is die van Harrison Owen met zijn Open Space-methodiek. Hij gooit het proces radicaal open met zijn 4 principes en 1 wet. De principes benadrukken het belang van loslaten van controle, vertrouwen op het proces en het accepteren van wat zich aandient tijdens de bijeenkomst. De wet beschrijft de ultieme vorm van zelfsturing:
De Vier Principes:
- De deelnemers zijn de juiste personen.
- Wat er gebeurt, is het enige wat kan gebeuren.
- Het begint wanneer het begint.
- Als het voorbij is, is het voorbij.
De Wet van de Twee Voeten:
Naast de vier principes geldt de Wet van de Twee Voeten: als een deelnemer zich in een situatie bevindt waarin hij of zij niets leert of bijdraagt, wordt verwacht dat diegene zelf verantwoordelijkheid neemt en naar een plek gaat waar dat wel kan. Dit stimuleert actieve deelname en zorgt ervoor dat energie en aandacht blijven stromen naar de meest relevante onderwerpen
Het gastcollege van Manon geeft je een dieper inzicht in de groepsdynamiek van grote groepen en hope je met de inzet van LSI-benaderingen de groep meer- of minder effectief kunt laten werken.
Door ons te verdiepen in deze aspecten van de groepsbijeenkomst leren we wat we allemaal kunnen doen om in een burgerberaad iedereen zo effectief mogelijk te laten deelnemenen ‘het goede gesprek’ de ruimte te geven. Waarbij de wet van de 2 voeten in de G1000-aanpak een bijzondere plek inneemt omdat die de kern van democratie verwoord: ‘Burger, leidt jezelf!’ Zo ontstaat er mede door de manier van facilitateren/modereren , náást een plek voor het genereren van uitkomsten en inhoud, óók een broedplaats voor vernieuwde samenwerking,verbinding tussen burgers en democratisch bewustzijn!.
Heb jij ook interesse in groepsprocessen en wil je een rijk beeld ontwikkelen van wat er allemaal onder de motorkap gebeurt bij burgerberaden? Die kennis delen we in de Burgerberaad Academie, waar Manons workshop op 31 oktober onderdeel is van het curriculum van de Leergang Burgerberaad, Participatie en Dialoog. Je kunt meer lezen over de andere lesdagen en je aanmelden voor de leergang op deze pagina.
[1] Weisbord, M. & Janoff, S. (2007). Don’t just do something, stand there! Ten principles for leading meetings that matter. Berret-Koehler Publishers, San Francisco.