Om achteraf te kunnen bepalen of het Burgerberaad gewerkt heeft, moet je vooraf helder hebben wat je doel is. Afhankelijk van het doel kun je keuzes maken voor de inrichting van het proces. Als je vooral voor inhoud gaat, ziet het proces er anders uit dan als je voor de relatie met de burger gaat.
Wij onderscheiden 3 verschillende doelen:
- Ophalen wat burgers vinden – inhoud
- Samen met burgers een moeilijk besluit nemen – inhoud/relatie
- Vertrouwen van burgers in de overheid herstellen en/of onderhouden– relatie
Hoe het burgerberaad uitwerkt kun je beïnvloeden met een aantal keuzes. Die keuzes zijn bepalend voor de uitkomst van het burgerberaad. We hebben die keuzes op een rijtje gezet in de Checklist Burgerberaad:
- Wat is het onderwerp van het beraad?
- Stellen we een gerichte vraag? Of gaan we voor een open vraagstuk?
- Willen we een mandaat vooraf? Of is een commitment voldoende?
- Wie doen er mee: alleen burgers of het hele systeem, d.w.z. ook overheid en werkgevers en/of professionals?
- Gaan we vooraf kaders stellen? Of gebruiken we de uitkomsten juist om achteraf kaders te kunnen formuleren?
- Verstrekken we informatie over de vraag vooraf? Of doen we dat pas tijdens het proces?
- Zetten we gespreks(bege)leiders in? Zo ja, op inhoud of op proces?
- Hoeveel deelnemers? 50 of 500?
De keuzes die je maakt hangen met elkaar samen: ga je voor een gerichte vraag, dan werk je graag met alleen burgers in de zaal, is het praktisch om vooraf kaders te stellen, geef je de deelnemers vooraf informatie en werk je met gespreksleiders. Deze meer gesloten benadering is effectief en efficiënt als je je vooral richt op het ophalen van inhoud, bijvoorbeeld voor een specifiek beleidsstuk. Je zit dan helemaal niet te wachten op inbreng van burgers over allerlei zaken die niet op jouw agenda staan. Sterker nog: je kunt daar niet zomaar mee uit de voeten.
Ga je daarentegen voor een open vraagstuk, dan kies je vaker ook voor een commitment in plaats van een mandaat, is het bespreekbaar om het hele systeem mee te laten praten en ben je huiverig om kaders vooraf te stellen. Je werkt dan aan een gezamenlijke visie op de toekomst. Een stip op de horizon waar je als hele samenleving mee aan de slag gaat na afloop van het Burgerberaad. Om onbevooroordeelde inbreng van burgers te krijgen bied je informatie pas tijdens het proces aan. Je werkt met gespreksbegeleiders die begeleiding bieden op het groepsproces, maar zeker niet op de inhoud, omdat je de inbreng van de burgers niet wilt beïnvloeden. Deze meer open benadering is effectief als je direct wilt werken aan vertrouwen, als je wilt dat burgers zich al tijdens het proces gehoord voelen en je hen ook na afloop actief wilt betrekken bij de implementatie van de uitkomsten.
In het algemeen geldt: hoe opener het proces, hoe krachtiger het eigenaarschap wat door de deelnemers wordt ervaren en hoe groter de impact op de relatie. Ga maar na: als jij thuiskomt bij jouw partner met allemaal kaders en randvoorwaarden voor jullie gezamenlijke vakantie, voordat jullie het er met elkaar over hebben gehad dan gaat jouw partner jou dat echt niet in dank afnemen. Een open benadering waarbij je ook samen beslist over de kaders brengt je veel meer vakantieplezier!
Wil je meer weten over de open of gesloten benadering van een burgerberaad, de onderbouwing van de keuzes die daarbij een rol spelen en de Checklist Burgerberaad? Schrijf je dan in voor het Webinar Checklist Burgerberaad van de Burgerberaadacademie op 6 november a.s. om 8.45-10.15u. met Harm van Dijk.