Stel je voor dat je lekker thuis bezig bent. Er wordt aangebeld, je doet open en je wordt uitgenodigd om je aan te melden voor een Europees burgerberaad. De kans dat dit gebeurt is klein, maar het kán. En dan?
Ik spreek met Sylvia Vannisselroij en Gerrie van den Broek, beide deelnemers aan het Europees burgerpanel over rechtvaardigheid tussen generaties. Bij hen ging het niet precies als hierboven, maar die uitnodiging kregen ze. Bij Sylvia nam haar man de uitnodiging in ontvangst. Hij raakte aan de praat met één van onze wervers en werd enthousiast. Niet om zelf mee te doen, maar dit leek hem echt iets voor zijn vrouw. En inderdaad: Sylvia meldde zich aan.
Gerrie vond de brief in de brievenbus. Zij en haar dochter hadden zich allebei aangemeld. Haar dochter is afgestudeerd in Europese studies, dus dit leek hen allebei wel interessant. In haar werk was Gerrie ook bezig met het betrekken van burgers bij gezondheidsbeleid, dus ze was ook wel benieuwd hoe dit allemaal zou gaan.
Voor allebei voelde het echt bijzonder dat ze ingeloot werden: dat je geloot wordt uit een grote groep aanmelders en dat je dan naar Brussel mag en mee mag denken… dat overkomt toch niet iedereen! Dat voelde best speciaal.
Europese burgerpanels
Terwijl het Europees burgerpanel over crisisparaatheid op 20 maart van start is gegaan, kijken Gerrie en Sylvia terug op hun deelname aan het Europees burgerpanel over rechtvaardigheid tussen generaties. Na een eerste Europees burgerpanel in 2021-2022 over de toekomst van Europa waaraan 800 willekeurig geselecteerde burgers deelnamen, heeft de Europese Unie burgerpanels een vast onderdeel gemaakt van de Europese beleidsvorming.
De Commissie organiseert nu twee keer per jaar zo’n burgerpanel waarin een gelote groep inwoners uit de hele Unie drie weekends met elkaar in gesprek gaan over een vooraf bepaald thema. Aan het eind van deze drie weekends komen zij met een set aanbevelingen voor de Europese Commissie. Deze burgerpanels zijn ingebed in een bredere raadpleging: ook jij kunt meepraten op het participatieplatform van de Europese Commissie. Hier kun je ook de livestreams van de plenaire sessies bekijken en de aanbevelingen van eerdere burgerpanels bekijken.
Waar begin je aan?
Voor de start van het burgerpanel bereiden wij de deelnemers voor met een zogeheten “onboarding sessie”. Hierin geven we een beeld van wat ze ongeveer kunnen verwachten. Naast informatie vanuit ons, zorgen we ook altijd dat daar één of twee oud-deelnemers bij zijn die over hun ervaring kunnen vertellen. De oud-deelnemer die bij de bijeenkomst van Gerrie en Sylvia was, noemde haar ervaring een ‘once in a lifetime experience’. Zou dat echt zo zijn?
Ondanks deze briefing weet je als deelnemer natuurlijk niet echt waar je aan gaat beginnen. De indruk die ik krijg is dat ze allebei behoorlijk open in het avontuur zijn gestapt en dat ze dat ook juist leuk vinden. Beide nieuwsgierig naar wat het zou brengen en met óók een professionele interesse: hoe organiseert de Europese Commissie zo’n proces. Niet alleen Gerrie probeerde als in haar werk burgers te betrekken, ook Sylvia is professioneel bezig met burgerparticipatie.
Wat hen opviel was dat het heel goed georganiseerd was en ook het programma was goed doordacht. De sessies werden goed begeleid door de facilitatoren en bijzonder was ook de vertaling: terwijl jij iets zei in je eigen taal, hoorde de ander dat via een koptelefoon in diens eigen taal. Alleen buiten de sessies om was het lastiger om met anderen te praten: dan was er geen vertaling bij.
Gerrie “Wat ik er in elk geval van geleerd heb, is dat als je burgers écht wil betrekken, dat veel structuur, inzet, menskracht en geld kost. Want als je zag wat er allemaal was opgetuigd om ons mee te laten praten!”
Eén grote familie
Wat hen allebei bijblijft, is dat het toch wel heel bijzonder is om ’s ochtends aan het ontbijt te zitten met een Fransman en in de lift te staan met iemand uit Polen. Hoewel je normaal gesproken in een hotel eigenlijk geen contact hebt met de andere gasten, voelde je nu echt dat je met elkaar tot dezelfde groep hoort.
Sylvia gaf zelfs aan dat ze na één weekend al het gevoel had allemaal onderdeel uit te maken van één grote familie. “Er was veel respect voor elkaar en ik vond iedereen heel vriendelijk. Je was daar samen voor een gemeenschappelijk doel. Dat voelde je.” Gerrie viel de “unity in diversity” op: iedereen is heel verschillend, het werkt overal anders en de verhalen zijn allemaal anders. En toch: als je elkaar spreekt voel je je verbonden met elkaar. Je kunt samen nadenken over een probleem en met oplossingen komen!
Gerrie vond het ook bijzonder dat je door het thema, intergenerationele rechtvaardigheid, gedwongen werd te denken over de heel lange termijn. “In beleid is het eigenlijk altijd 4, of soms 10 jaar. Maar in het eerste weekend was er een mooie tentoonstelling die liet zien hoe je soms echt op de langere termijn pas dingen kunt realiseren.”
Wat Sylvia ook is bijgebleven, zijn de persoonlijke verhalen. Bijvoorbeeld het verhaal van een Hongaarse. “Wat ze vertelde, dat raakte iedereen. Iedereen raakte geëmotioneerd door wat ze vertelde over Orbán. Ze verontschuldigde zich bijna dat ze in Hongarije woonde. Hoe het is om nu in Hongarije te wonen. En als iemand je dat dan zo vertelt, komt dat toch veel dichterbij dan alles wat je op het nieuws hoort of leest. Dan voel je dat ineens echt! Maar ik zag ook hoe zij opbloeide gedurende die drie weekenden.”
Dat is ook iets wat Gerrie en Sylvia is opgevallen: hoe krachtig het is als er écht naar mensen wordt geluisterd. Wat dat met hen doet. Sylvia: “Ik denk dat het leven van iedereen die heeft deelgenomen toch voor altijd is veranderd. Dat is wel bij mij het geval: ik neem dit de rest van mijn leven mee. Als steuntje in de rug voor wat ik doe: mensen samenbrengen.”
Maar wat gebeurt ermee?
Was het echt alleen maar geweldig? Nee, na het tweede weekend, met allemaal experts, zonk Sylvia ook even de moed in de schoenen: “we hebben eigenlijk oplossingen voor alles, maar toch gebeurt het niet. Waar ligt dat dan aan?” Het is toch prachtig dat 150 mensen uit heel Europa na 3 weekenden samen met aanbevelingen komen. Alleen dan begint er een ander spel: van politieke belangen, geld, macht. Hierdoor komen we niet tot oplossingen die voor iedereen goed zijn. Terwijl dat met zo’n club mensen wél gewoon lukt! “Ik stond daar echt van te kijken!”
Tijdens het gesprek met Gerrie en Sylvia valt mij op dat voor hen die aanbevelingen misschien niet eens de belangrijkste uitkomst zijn van zo’n Europees burgerpanel. Natuurlijk hoop je dat de Europese Commissie hier serieus mee aan de slag gaat: er is immers door 150 mensen uit de hele Europese Unie grondig over nagedacht. Maar het belangrijkste? Dat mensen bij elkaar komen, elkaar spreken en als gelijke of gelijkwaardige zien. Dat we er samen wel uitkomen. En dat je, ook als je van mening verschilt, er samen uit kunt komen. Maar dat gebeurt niet vanzelf. Er zouden veel meer van dit soort burgerpanels georganiseerd moeten worden!
Wat hen wel is tegengevallen is de beperkte interesse in de media voor Europese burgerberaden. Het is toch bijzonder dat 150 mensen uit 27 landen bij elkaar komen om de Europese Commissie te adviseren. En dat daar dan 6 Nederlanders tussen zitten. Daar zou in de media veel meer aandacht voor mogen zijn! Ondanks dat ze zelf ook geprobeerd hebben in contact te komen met organisaties die hierover zouden kunnen delen.
En… was het een “once in a lifetime experience”? Ik denk dat we met alles wat ze verteld hebben die conclusie wel mogen trekken. En zeg nou zelf: hoe groot is de kans dat je nóg een keer uitgenodigd en ingeloot wordt voor een Europees Burgerpanel?!