Drie leden van ons team waren bij de jaarlijkse wereldwijde conferentie van Democracy R&D in Brussel afgelopen oktober. Daar organiseerden we een ‘brutaal eerlijke’ workshop. Een eerlijk kijkje in de spiegel. Focus on the failure stond er groot op de muur. De workshop liet bij ons en de deelnemers een blijvende indruk achter. Want hoe bijzonder is het als mensen uit o.a. India, Engeland, Belgie, Frankrijk, Duitsland een gesprek voeren over hun praktijk en tegen dezelfde kwetsbaarheden aanlopen. Maar toch stappen we iedere keer weer in die arena!
Inleiding
In een grote kring kwamen zo’n 25 professionals van over de hele wereld bij elkaar. Rondom een verzameling zakspiegels op de vloer. Het doel van de workshop was namelijk om een genadeloos eerlijke blik in de spiegel te werpen: onder ogen zien wat onze tekortkomingen zijn als het aankomt op echt inclusieve werving en deliberatie. Daarom moeten we verder kijken dan de diagnose en onze verantwoordelijkheid nemen. Hoe moeten we veranderen? In de workshop wilden we hier openhartig over praten en elkaar helpen om de veranderingen die we nodig hebben door te voeren.
Introspectie
Deelnemers gebruikten ‘communicatiekaartjes’, geleend van trainingen over geweldloze communicatie, om op zoek te gaan naar gevoelens bij dit vraagstuk.Hoe voel je je wanneer het lukt om een inclusief proces te houden? En als dat niet lukt, wat voel je dan? Deelnemers gingen dat eerst bij zichzelf na, daarna deelden ze hun gevoelens met een of twee andere deelnemers.
Fishbowl: Focus op het falen
We gingen verder in een fishbowl-opstelling. Er waren zeven plekken in de binnencirkel. Deelnemers konden alleen bijdragen aan het gesprek als ze in de binnencirkel zaten. Als ze genoeg hadden bijgedragen, keerden ze terug naar de buitencirkel, zodat iemand anders in de binnencirkel kon plaatsnemen.
Het idee was om een aantal punten uit de eerdere introspectie te delen. Eén instructie: “Focus op het falen”. We falen voortdurend, met de beste intenties. Door daar over te praten, kunnen we ook ruimte creëren om samen na te denken over hoe we met dergelijke situaties kunnen omgaan. De afspraak was niet meteen elkaar van advies te gaan voorzien. Maar oprecht te luisteren en delen waar je je in herkent.
Enkele voorbeelden van bijdragen van deelnemers aan de fishbowl zijn:
- Soms vertellen mensen die we uitnodigen ons dat ze niet alleen willen komen, maar de wervingsprocedure staat geen twee deelnemers van hetzelfde adres of gezin toe. Dan besluiten die mensen om niet mee te doen. Reactie van een andere deelnemer: “Je zou ze kunnen toestaan hun begeleider mee te nemen naar de bijeenkomsten, op voorwaarde dat alleen de ingelote persoon bijdraagt aan de dialoog. We hebben dit gedaan en het kan werken.”
- “Het lukte ons niet om het onderwerp/de vraag voor een beraad op een manier te formuleren die mensen aansprak. En zelfs toen we mensen op straat probeerden te werven, lukte het ons niet om het voor hen te laten werken. Ook al vonden we dat het iets was dat voor iedereen belangrijk was.”
- “We hebben moeite om sommige lokale mensen ervan te overtuigen dat hun stem ertoe doet wanneer we hen uitnodigen voor een landelijk of internationaal beraad. Voor hen lijkt het te politiek of te complex.”
- “We ontdekten dat het voor sommige deelnemers echt belangrijk was dat ze persoonlijk contact hadden met iemand binnen onze organisatie. Hun bereidheid om mee te doen was bijna volledig afhankelijk van hun loyaliteit aan mij/mijn collega, dus we moesten er altijd zijn.”
Reflectieve debrief
De fishbowl-gesprekken waren meeslepend. We dachten dat we aan perfect timemanagement deden, maar we hadden ons een kwartier vergist. Dus ineens was de tijd om. Een mooi voorbeeld van hoe je soms denkt jezelf een schouderklopje te kunnen geven, terwijl de werkelijkheid anders is.
De afsluiting van de workshop was daardoor kort. Maar de gesprekken stopten daar niet. De workshop zorgde ervoor dat er ook later tijdens het congres eerlijke gesprekken plaats vonden. Over wat we moeilijk vinden en waar we het anders willen doen. Het gaf een extra uitnodiging om met elkaar te spreken over onze werkwijze.
We sloten de workshop af met de afspraak dat we contact houden zodat we elkaar verder kunnen ondersteunen bij inclusiekwesties in onze praktijk. Dat iedereen tegen moeilijke dingen aanloopt, maar toch iedere keer weer bereid is te leren en door te gaan is misschien wel de meest waardevolle les van het congres. Democratische processen gaan nu eenmaal niet vanzelf. Laten we dat koesteren!